Een onzichtbare wereld komt tot leven!
Wist je dat er “op, in én om” ons heen miljarden micro-organismen leven? Ze zijn zo klein dat je ze met het blote oog niet kunt zien, maar zonder hen zou het leven op aarde er heel anders uitzien!
Dit jaar duiken we samen met zo'n 1.600 Amsterdamse basisschoolleerlingen in de fascinerende wereld van microben. In samenwerking met wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam ontdekken de kinderen hoe alles in de natuur met elkaar verbonden is.
En dit jaar zijn de kinderen niet alleen wetenschapper, maar ook kunstenaar! Want wat hebben wetenschap en kunst eigenlijk met elkaar gemeen? Meer dan je denkt! Allebei beginnen ze met nieuwsgierigheid, verwondering en de vraag: wat als...?
Samen met kunstenaarscollectief KITE gaan de kinderen zelf aan de slag. Ze bouwen aan verschillende leefwerelden en ontdekken wat er gebeurt als je die met elkaar verbindt. Want net als in de natuur staat niets op zichzelf. Al die kleine werelden vormen samen één groot, wonderlijk geheel. En dat geheel? Dat wordt zichtbaar in het lichtkunstwerk WirWarWeb, dat straks schittert tijdens Amsterdam Light Festival!
Benieuwd hoe een onzichtbare wereld zichtbaar wordt in de grachten van Amsterdam? Volg hier het educatieproject van Amsterdam Light Festival Editie 15!
Wat gebeurt er als je wetenschappers, kunstenaars en 1.600 nieuwsgierige basisschoolleerlingen bij elkaar brengt? Dan ontstaat er iets bijzonders!
Amsterdam Light Festival Educatie gaat een driejarige samenwerking aan met de Universiteit van Amsterdam (UvA), de Vrije Universiteit Amsterdam (VU) en het Holomicrobioom Innovatie Instituut. Samen duiken we in de fascinerende wereld van het holomicrobioom. Samen duiken we in de fascinerende wereld van het holomicrobioom. Holo-watte?! Ja, dat is een ingewikkeld woord voor iets waar we allemaal, zonder het te weten, iedere dag mee te maken hebben.
De komende drie jaar ontdekken kinderen hoe micro-organismen een onmisbare rol spelen in ons leven. Van de bodem onder onze voeten tot het voedsel op ons bord en de microben in ons eigen lichaam. Want wist je dat bacteriën niet alleen ziek kunnen maken, maar dat heel veel bacteriën juist ontzettend nuttig zijn?
En wie kunnen ons daar beter over vertellen dan echte wetenschappers? Onderzoekers van de universiteiten helpen bij het ontwikkelen van de workshops en brengen hun kennis rechtstreeks naar de klas. Want hoe bijzonder is het om een echte wetenschapper te ontmoeten, zelf experimenten uit te voeren en te ontdekken dat er op een petrischaaltje waarop je je hand hebt gedrukt, ineens hele kolonies micro-organismen groeien? Een wereld die eerst onzichtbaar was, komt zomaar tot leven!
En daar komt natuurlijk ook kunst bij kijken! Want wat je niet met het blote oog kunt zien, kun je met een beetje verbeeldingskracht misschien wél zichtbaar maken.
Drie jaar, drie verschillende invalshoeken en duizenden jonge onderzoekers. Wij hebben er zin in!
Hoeveel levende wezens zitten er eigenlijk in jouw klas? 25 kinderen? Een juf of meester? Misschien nog een verdwaalde vlieg?
Mis! Het zijn er miljarden!
Op je handen, in je buik, op je tafel en zelfs in de lucht leven ontelbaar veel piepkleine organismen. Zo klein dat je ze niet kunt zien. We noemen ze micro-organismen, of kortweg: microben.
Bacteriën, schimmels en andere microben zijn overal. En hoewel we bij bacteriën misschien meteen denken aan vieze handen of ziek worden, kunnen we zonder veel van deze kleine levensvormen helemaal niet leven. Ze helpen ons voedsel verteren, houden de bodem gezond en spelen een belangrijke rol in de natuur.
Maar het wordt nog interessanter! Want al die microben leven niet op zichzelf. Ze maken deel uit van grotere leefwerelden waarin planten, dieren, mensen en micro-organismen voortdurend met elkaar in verbinding staan. Die samenhang onderzoeken we binnen het holomicrobioom.
Klinkt ingewikkeld? Eigenlijk is het een prachtige gedachte: alles wat leeft, is op de een of andere manier met elkaar verbonden.
En precies dat gaan de kinderen dit jaar onderzoeken én verbeelden. Eerst als wetenschapper, daarna als kunstenaar. Want hoe maak je een wereld zichtbaar die je eigenlijk niet kunt zien?
Dat ontdek je tijdens Amsterdam Light Festival Educatie!
Wat hebben een boterham met kaas, je buik en de bodem van een bos met elkaar gemeen? Op al die plekken spelen microben een belangrijke rol!
Maar wat doen die piepkleine organismen eigenlijk de hele dag? Waarom hebben we ze nodig? En hoe kan het dat iets wat je niet eens kunt zien, zo belangrijk is voor het leven op aarde?
We vroegen het aan Bas Teusink, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam en een van de wetenschappers die betrokken zijn bij het educatieproject van Amsterdam Light Festival.
In dit interview neemt hij ons mee in de wonderlijke wereld van micro-organismen. Een wereld die misschien onzichtbaar is, maar dichterbij is dan je denkt.
Bekijk hieronder het interview met Bas Teusink en ontdek waarom klein leven van grote betekenis is!
Bekijk hier de explainer video
Wie kunnen ons beter vertellen of een workshop leuk, spannend én leerzaam is dan de kinderen zelf? Precies! Daarom hebben we bij Amsterdam Light Festival een heel bijzondere club: de Kinderambassadeurs!
Voordat onze workshops naar de Amsterdamse basisscholen gaan, mogen de Kinderambassadeurs als allereersten aan de slag. Ze kruipen in de huid van wetenschappers en kunstenaars, voeren experimenten uit en testen alle opdrachten. Maar er is nog iets belangrijks: ze vertellen ons wat ze ervan vinden!
Wat was superleuk? Wat was misschien een beetje ingewikkeld? En wat kan nóg beter? Met hun scherpe blik, verrassende ideeën en eerlijke feedback geven de Kinderambassadeurs ons waardevolle tips en tops.
En daar luisteren we natuurlijk goed naar! Want dankzij deze jonge experts kunnen we de workshops nog leuker, spannender en leerzamer maken voor de zo'n 1.600 Amsterdamse basisschoolleerlingen die dit jaar meedoen.
Een dikke dankjewel aan onze Kinderambassadeurs! Dankzij jullie zijn we helemaal klaar om de scholen in te gaan!
Na de eerste test met onze Kinderambassadeurs was het tijd voor de volgende uitdaging: hoe werkt de workshop in een échte klas, met een échte juf en een heleboel nieuwsgierige kinderen?
Daarvoor mochten we op bezoek bij groep 6/7 van de Pro Rege-school. En die namen hun taak als testpanel behoorlijk serieus!
De kinderen gingen aan de slag als wetenschappers en kunstenaars, voerden experimenten uit en ontdekten de wonderlijke wereld van microben. Maar na afloop waren de rollen omgedraaid: nu mochten zij óns beoordelen!
Met een heus juryrapport gaven de kinderen hun mening. Wat was het allerleukst? Wat kon duidelijker? En wat zouden ze anders doen? Ook juf Paula keek kritisch mee en gaf ons waardevolle tips. Met al die feedback konden we de workshops nog één laatste keer aanscherpen.
Een hele dikke shout-out naar groep 6/7 van de Pro Rege-school en juf Paauwla! Dankzij jullie hulp waren we na deze generale repetitie écht klaar voor het grote werk.
En inmiddels is het zover! Sinds 19 oktober trekken onze docenten langs de Amsterdamse basisscholen met de eerste workshop: de wetenschapsles. Op naar heel veel nieuwsgierige kinderen, verrassende ontdekkingen en nieuwe avonturen in de wereld van microben!
Er staat iets bijzonders te gebeuren in de klas! Dit keer zijn de kinderen niet zomaar leerlingen, maar échte wetenschappers. En ze krijgen hulp van echte onderzoekers van de universiteit! Samen duiken ze in de onzichtbare wereld van microben. Hoe? Door zelf te experimenteren, te onderzoeken en vooral héél nieuwsgierig te zijn.
De klas wordt verdeeld in kleine onderzoeksteams die langs vier verschillende proefstations gaan. En daar gebeuren behoorlijk verrassende dingen!
Microben die kunnen koken?!
Jazeker! Wist je dat microben melk kunnen veranderen in yoghurt en witte kool in zuurkool? Dat heet fermentatie. De kinderen mogen zelf proeven wat microben met ons voedsel kunnen doen. En daarna gaan ze aan de slag als echte fermentatiechefs: ze maken hun eigen zuurkool! De weckpot blijft achter in de klas, zodat ze na ongeveer drie weken kunnen ontdekken hoe hun zelfgemaakte zuurkool is geworden.
Een ballon opblazen zonder te blazen?
Dat kan dus ook! Bij het proefstation metabolisme mengen de kinderen gist, suiker en warm water. De gistcellen gaan aan het werk en produceren gas, waardoor de ballon langzaam groter wordt. En dan begint natuurlijk de grote vraag: welk groepje krijgt de grootste ballon? Maar wat als jouw ballon helemaal niet opblaast? Geen probleem! Want dat is óók wetenschap. Een experiment kan lukken, maar ook mislukken. Dan begint het onderzoeken pas echt. Wat gebeurt er als we warmer water gebruiken? Of iets meer gist toevoegen? Samen met de wetenschappers zoeken de kinderen naar antwoorden.
Zuur, basisch of neutraal?
Bij het proefstation adaptatie onderzoeken de kinderen met speciale teststrips hoe zuur of basisch verschillende stoffen zijn. Azijn blijkt behoorlijk zuur, water is neutraal en baking soda is basisch. Maar wat gebeurt er als je azijn en baking soda bij elkaar gooit? Dan begint het ineens flink te bruisen! Zo ontdekken de kinderen hoe verschillend leefomstandigheden kunnen zijn en waarom microben zich aan hun omgeving moeten aanpassen.
Wat groeit er eigenlijk op jouw vinger?
Misschien wel het spannendste experiment van allemaal! Wetenschappers van de UvA hebben speciale voedingsbodems voorbereid waarop micro-organismen kunnen groeien. De kinderen zetten een vingerafdruk op een petrischaaltje. Maar ze mogen ook zelf bedenken wat ze willen onderzoeken. Een deurklink? Het digibord? De vloer? Of juist een pas gewassen hand?
De petrischaaltjes blijven achter in de klas. En dan begint het wachten! In de dagen daarna verschijnen er allerlei kolonies, soms met verrassende kleuren, vormen en patronen. In hun onderzoekslogboek houden de kinderen nauwkeurig bij wat er verandert. Welke kleuren zien ze? Hoeveel kolonies zijn er ontstaan? En lijkt het resultaat eigenlijk op wat ze vooraf hadden voorspeld?
Want dat is misschien wel de belangrijkste ontdekking van deze les: wetenschap begint met nieuwsgierigheid. Vragen stellen, voorspellingen doen, experimenteren, goed kijken en soms ontdekken dat het allemaal nét even anders werkt dan je dacht.
En die onzichtbare wereld van microben? Die is na deze les ineens een stuk minder onzichtbaar!
In de vorige workshop kropen de kinderen in de huid van een wetenschapper en onderzochten ze de onzichtbare wereld van microben. Maar hoe maak je iets zichtbaar dat je met het blote oog helemaal niet kunt zien? Precies, met een flinke dosis fantasie! In deze workshop verruilen de kinderen hun laboratorium voor een kunstenaarsatelier.
En ze zijn niet de enigen die zich laten inspireren door de natuur! Modeontwerpster Iris van Herpen maakt de meest wonderlijke creaties, waaronder een lichtgevende jurk met algen. En kunstenaar Philip Beesley laat zich inspireren door levende organismen en natuurlijke structuren. Want wetenschap en kunst hebben meer met elkaar gemeen dan je denkt!
Van petrischaaltje naar tekentafel.
Weet je nog die petrischaaltjes uit de wetenschapsles? Inmiddels zijn daarop allerlei bijzondere kolonies ontstaan, met de gekste vormen, kleuren en patronen. En precies die groeisels vormen nu de inspiratie voor de kinderen. Ze bestuderen hun eigen microbenkolonies en maken schetsen voor een heel nieuw kunstwerk: hun eigen fantasierijke microbe!
LEGO, Meccano en K'NEX: bouwen maar!
Tijd om de handen uit de mouwen te steken! De klas wordt verdeeld in drie groepen. De ene groep bouwt met LEGO, de andere met Meccano en de derde met K'NEX. Maar dat doen ze niet zomaar! Elk bouwmateriaal vertegenwoordigt een andere leefwereld: die van mensen en dieren, planten of de bodem.
En dan komt het belangrijkste moment. Want in de natuur leeft niets op zichzelf. De kinderen verbinden hun zelfgebouwde microben met die van klasgenoten uit andere leefwerelden. Zo ontstaat langzaam een wirwar van vormen en verbindingen. Allemaal verschillend, maar toch met elkaar verbonden.
Eén klas, één holomicrobioom. Of toch niet?
Aan het einde van de workshop hebben de kinderen samen iets bijzonders gemaakt: het holomicrobioom van hun eigen klas! Een kunstwerk waarin je kunt zien hoe verschillende leefwerelden samen één groot geheel vormen.
Maar wacht eens even… Er doen dit jaar maar liefst 49 klassen mee aan het educatieproject. Dat betekent dus niet één, maar 49 unieke holomicrobiomen!
En het allerleukste? Al die kunstwerken krijgen een plek in WirWarWeb, het lichtkunstwerk dat straks te bewonderen is tijdens Amsterdam Light Festival.
Van een piepkleine microbe op een petrischaaltje tot een schitterend kunstwerk in de stad. Hoe bijzonder is dat?!
Wat hebben een onderzoekslogboek, een fantasierijke microbe en een lichtgevende stift met elkaar gemeen? Je vindt ze allemaal terug in het werkboekje van Amsterdam Light Festival Educatie!
Ieder jaar ontwerpen we een gloednieuw werkboekje, speciaal voor het educatieproject. Dit jaar staat het helemaal in het teken van WirWarWeb en de wonderlijke wereld van microben. Een kleurrijk boekje vol experimenten, tekenopdrachten, verrassende weetjes en ruimte voor héél veel eigen ideeën.
Van wetenschapper tot kunstenaar.
Tijdens de wetenschapsles verandert het boekje in een echt onderzoekslogboek. Hoe smaakt gefermenteerde kool? Wat groeit er op jouw petrischaaltje? En kloppen je voorspellingen met wat je uiteindelijk ontdekt? De kinderen schrijven, tekenen en houden hun waarnemingen nauwkeurig bij.
In de kunstworkshop pakken ze het boekje er opnieuw bij. Dit keer om hun eigen fantasierijke microbe te ontwerpen. Wat begint als een schets op papier, groeit later uit tot een echt kunstwerk!
Klaar voor de grote vaart?
Ook tijdens de gidsenopleiding komt het boekje goed van pas. De kinderen maken kennis met de kunstenaars van Amsterdam Light Festival en kunnen naar hartenlust droedelen over de kunstwerken die ze straks aan hun ouders gaan presenteren.
En dan komt misschien wel de leukste verrassing: de zwarte pagina's! Tijdens de afsluitende vaartocht krijgen de kinderen lichtgevende stiften waarmee ze hun favoriete lichtkunstwerken kunnen natekenen. Want lichtkunst zie je natuurlijk het mooist in het donker!
Met een plattegrond van de vaarroute, alle opdrachten, eigen schetsen en ontdekkingen wordt het werkboekje steeds persoonlijker.
En na afloop? Dan nemen de kinderen niet alleen hun herinneringen mee naar huis, maar ook een boekje vol eigen onderzoek, fantasie en kunst. Een prachtig aandenken aan hun avontuur bij Amsterdam Light Festival!